من اقتصاد نخوانده ام و في الواقع از علم اقتصاد هم سررشته يي ندارم، اما اداره مزرعه کوچکم مرا با مفاهيمي آشنا ساخته که نه در کتاب مي توان آنها را خواند و نه در دانشکده، بلکه اين مفاهيم واقعياتي عيني و ملموس هستند که آنها را لمس مي کني.

مدتي است طرح هدفمند کردن يارانه ها ذهن همه را مشغول کرده و اين چند روز باقي مانده سال عده يي را بر آن داشته که بخشي از خريد استراتژيکي حرفه خود را قبل از پياده شدن طرح هدفمند کردن يارانه ها انجام دهند. محمود احمدي نژاد به مناسبت سالروز پيروزي انقلاب در جمع مردم حاضر در ميدان آزادي تهران از يک جراحي واقعي در اقتصاد پر از مشکل ايران ياد کرد؛ اقتصادي که حداقل از آغاز تشکيل دولت پهلوي، نسخه يي برايش پيچيده شد و آن کمک دولت به بسياري از اقلام مصرفي مردم مانند نان، برق، آب، گاز، آرد، شکر، روغن، بنزين، گازوئيل، برنج و هزينه حمل و نقل اعم از زميني، هوايي و ريلي بود. پس از آن نيز متولي گري دولت باعث شد نگاه نظارتي دولت بر نحوه عملکرد بخش خصوصي که بايد کشور را مي ساخت، به نگاه رقيب بخش خصوصي تبديل شود و در اين ميان اين بخش خصوصي بود که در کشور جان نگرفت و اگر نيمه جاني پيدا کرد در هر يک از کنش هاي اجتماعي از صدر مشروطه تا امروز، اولين قرباني بود.

ايران کشوري با هواي چهارفصل است و از 14 اقليم آب و هوايي تنها اقليم سرد از نوع سيبري آن را ندارد و بقيه اقاليم سيزده گانه در آن واحد يا در فواصل اندک در کشور موجود است. ديگر ويژگي اما قرار گرفتن در يکي از بهترين نقاط استراتژيک جهان نه از باب سياسي بلکه از باب تامين مواد غذايي و نزديکي به بازار پرمصرف کشورهاي حاشيه خليج فارس و اين اواخر روسيه و کشورهاي تازه استقلال يافته از دولت شوروي سابق است که نيازمند مواد غذايي و توليدي کشاورزي اند. گيلان، مازندران و گرگان به صورت طبيعي با هواي خود مي توانند و مي توانستند گلخانه يي شوند تا سهمي در بازار گل روسيه که بخش اعظم خاک اين کشور بيش از شش ماه از سال در سرما به سر مي برد،داشته باشند يا حاشيه جنوبي ايران با خاک حاصلخيز خود مي تواند به انبار محصولات غذايي مردم کشورهاي حاشيه خليج فارس بدل شود.

امروزه با کمترين هزينه مي توان آب دريا را شيرين کرد و با آن زراعت انجام داد و حد فاصل چابهار تا بندرعباس هزاران هکتار زمين حاصلخيز اما فاقد آب وجود دارد که مي توان با نصب دستگاه هاي آب شيرين کن به جهت کشت و زرع نام مناطق محروم را از اين نواحي که به لطف جغرافياي خاص خود از نعمت هواي مناسب، آب کافي دريا و خاک حاصلخيز برخوردارند، حذف کرد. در اين ميان بايد گفت طرح هدفمند کردن يارانه ها ته مانده رمق کشاورزي رو به موت کشور را خواهد گرفت. بنده خود يکي از هواداران اصلي حذف يارانه ها هستم و چندين سال است در يادداشت هاي مختلف نوشته ام نمي شود مثلاً گندم را از من توليدکننده کيلويي 320 تومان سر مزرعه خريد و آن را حمل کرد و به سيلوها برد و بعد از بوجاري و خواب و آرد کردن به کيلويي هفت تومان به نانوا داد تا او رغبتي براي پخت نان مناسب نداشته باشد. جدا از آنکه امکان دارد آن آرد براي توليد نان سوخته و نامرغوب براي فروش به گاوداري ها، مقرون به صرفه باشد و همچنين خريدار نان هم ارزش واقعي نان را نداند، کيست که به اندازه نياز خود از نانوايي نان بخرد. اگر يک روز نيم نگاهي به صف نانوايي ها و خريد نان مشتريان بيندازيد متوجه خواهيد شد که نان به علت قيمت غيرواقعي خود چگونه با خريد اضافي هدر مي رود.

مسوولان به اشتباه به جاي حمايت از کشاورزي کشور که با چهار فصل همزمان و 13 اقليم از اقاليم چهارده گانه کشاورزي و تکيه بر اراضي کشاورزي خود مي تواند قبل از ورود به دنياي صنعت به عنوان کشور توليدکننده مواد غذايي مطرح و در قلب خاورميانه بر بزرگ ترين بازار مصرف منطقه حاکم شود طرح هاي نا موفق ارائه مي دهند.

طرح هدفمند کردن يارانه ها با هر پرداختي که به خوشه ها يا دهک هاي جامعه تعلق گيرد ، خواه اين افراد به طور تقريبي 49 ميليون نفر باشند و مبالغي که طي اين مدت از زبان مسوولان با نوسانات مختلف شنيده ايم از 80 هزار تومان يا 10 تا 20 هزار تومان باشد با تکيه بر نبود زيرساخت هاي مناسب باور دارم به فاجعه يي غيرقابل کنترل تبديل خواهد شد.

من تنها مصائب بخش کشاورزي را در مورد افزايش قيمت گازوئيل يادآور مي شوم. بيش از 50 هزار چاه آب داريم که به قدرت نيروي گازوئيل موتورهاي ديزلي، آب مورد نياز کشاورزان را تامين مي کنند. ظرف چند سال گذشته کوشش شده است بخشي از اين چاه ها از طريق انشعابات برق که هزينه سنگيني را بر کشاورزان تحميل مي کند برقي شود. اما هنوز اکثريت با چاه هايي است که با موتور ديزلي به کار مي افتند. حال گازوئيل مصرفي اين چاه ها چگونه تامين مي شود؟ تراکتورها و کمباين ها و ديگر وسايل مورد نياز جامعه کشاورزي با کدام قيمت، سوخت خود را دريافت خواهند کرد. حال که هدفمند کردن يارانه ها هنوز اجرايي نشده است پنج ماه از سال تصميم گيران جهاد کشاورزي - لابد به دستور وزارت نفت - در کمال ناباوري به تراکتورهاي مزارع، سوخت تحويل نمي دهند و کشاورزان مجبورند از بازار آزاد - درست متوجه شديد - گازوئيل مصرفي خود را تامين کنند. حال اينکه تنها دولت است که کنترل خريد و فروش گازوئيل را برعهده دارد و اين بازار آزاد نمي دانم چگونه توانسته شلنگ خود را به داخل انبار بي پايان گازوئيل کشور وصل کند که با يک تلفن هرچه بخواهي گازوئيل داري.

گذشته از اين بعد از اجراي طرح هدفمند کردن يارانه ها و رهاسازي قيمت گازوئيل به فرض همانند امروز، اگر هفت ماهي از سال گازوئيل مصرفي جامعه کشاورزي با قيمت ارزان تر از ديگر قسمت ها تامين نشود، فردا چه بايد کرد؟ در مزارع کشاورزي روزانه ده ها وسيله نقليه در رفت و آمد هستند؛ از موتورسيکلت گرفته تا موتور چاه آب و کاميون و کاميونت و وانت بارها. کل حمل و نقل مزارع با سوخت يارانه يي است و قيمت حمل و نقل بزرگ ترين رقم افزوده شده بر قيمت کالاي توليدي کشاورزي است.

براي نمونه عرض مي کنم يک دستگاه وانت نيسان با دريافت مبلغ 70 هزار تومان حداکثر دو تن مواد توليدي کشاورزي را به اولين شهرهاي مقصد مزارع حمل مي کند. وقتي در تابستان سيب درختي به کيلويي 200 تومان در ميادين خريده مي شد نگارنده 546 کيلو سيب را به بازار به وسيله يک دستگاه نيسان حمل کردم و تنها 43 هزار تومان نصيب من شد که آن هم صرف خريد کارتن و پرداخت دستمزد کارگر شد و چون مبلغ بيشتري صرف خريد کارتن و دستمزد کارگر شده بود، از سود توليد خود به بازار صرف نظر کردم.

به اين ترتيب هرچه ديگران مجاني از باغ ميوه بردند که حلال شان باد و بقيه پاي درخت ريختند دلم خوش بود که با يک شخم تبديل به کود سبز مي شوند و درخت رشد مي کند و سال آينده ميوه بهتري مي دهد و شايد قيمت ها تغيير کرد. سال آينده اگر قرار باشد 90 هزار ميليارد تومان به صورت نقدي به خوشه هاي رديف هاي سه گانه به هر مبلغ پرداخت شود و ديگر يارانه ها تحت عنوان جراحي بزرگ اقتصادي حذف شود.

نخستين و اولين حرفه يي که با امکانات حداقلي 5/4 ميليون نفر به نوعي در آن مشغول به فعاليت هستند تا نان و ديگر اقلام خوراکي مردم را توليد کنند به لحاظ عدم امکان ارسال توليدات خود به بازار مصرف از هم اکنون ورشکسته هستند و مقصر آن جراح بزرگ اقتصادي است که وسايل اتاق عمل را آماده نکرده و دست به جراحي مي زند. بنابراين نمي دانم نتايج اين جراحي با وجود آشفته بازار بحران اقتصادي جهان و مشکلات اقتصادي داخلي چه خواهد شد. من با حذف يارانه ها موافقم، اما اين بيمار در حال موت، در اين اتاق عمل نه تنها بهبود نخواهد يافت بلکه زير تيغ جراحي جان خواهد داد و نخستين بيماري که بايد بالاي قبر او مويه سر داد کشاورزي مملکت با 5/4 ميليون عضو و ميليون ها هکتار زمين و هزاران تن توليد است که تجار واردکننده محصولات کشاورزي از گندم تا شکر، از هندوانه ترکيه يي تا کلم و کاهوي هلندي و ذرت امريکاي جنوبي را خوشحال کرد. اين سو عزا و آن طرف رقص و پايکوبي. باور نداريد، اندکي صبر، پرده ها بالا خواهد رفت.

(چاپ شده درضمیمه اعتماد/ سه شنبه 20 بهمن 1388/ شماره 2173 )